Rodzaje inteligencji można klasyfikować na wiele sposobów. Najczęściej przywołuje się inteligencje wielorakie Gardnera, rozróżnienie na inteligencję płynną i skrystalizowaną oraz model CHC, z którego korzystają dziś testy.
Inteligencje wielorakie Gardnera
Howard Gardner zaproponował w 1983 roku siedem inteligencji (językową, logiczno-matematyczną, przestrzenną, muzyczną, cielesno-kinestetyczną, interpersonalną i intrapersonalną), a w latach 90. dodał przyrodniczą. Teoria jest bardzo popularna w szkołach, choć jako teoria inteligencji ma słabe oparcie empiryczne.
Płynna i skrystalizowana
Raymond Cattell odróżnił inteligencję płynną, która rozwiązuje nowe problemy, od skrystalizowanej, która korzysta z tego, czego się nauczyliśmy. Płynna osiąga szczyt ok. 20–25 roku życia; skrystalizowana rośnie aż do dojrzałości.
Model CHC
Łączy idee Cattella, Horna i Carrolla: ogólny czynnik inteligencji, a pod nim szerokie zdolności, takie jak rozumowanie płynne, wiedza, pamięć robocza czy przetwarzanie wzrokowe. Nasz test IQ mierzy cztery z nich.
Inteligencja emocjonalna
Często dodaje się ją do listy, choć mierzy coś innego. Wyjaśniamy to w poradniku czym jest inteligencja emocjonalna.
Triarchiczna teoria Sternberga
Robert Sternberg zaproponował trzy formy inteligencji: analityczną (rozwiązywanie problemów), twórczą (radzenie sobie z nowymi sytuacjami) i praktyczną (przystosowanie do codziennego życia). Jego pogląd, że inteligencja praktyczna liczy się tak samo jak szkolna, mocno wpłynął na edukację.
Co mówią badania?
Inteligencje wielorakie Gardnera są bardzo popularne w szkołach, ale mają słabe oparcie empiryczne: różne zdolności zwykle idą w parze. Ta korelacja to tzw. czynnik g, czyli inteligencja ogólna, i właśnie ją mierzą testy IQ.
Model CHC jest dziś głównym punktem odniesienia: na szczycie ogólny czynnik, a pod nim szerokie zdolności, takie jak inteligencja płynna, skrystalizowana, pamięć robocza czy szybkość przetwarzania.
Jakie rodzaje możesz zmierzyć w Animi
- Inteligencję płynną w teście IQ.
- Pamięć roboczą w teście pamięci.
- Inteligencję emocjonalną w teście siedmiu skal.
Najczęstsze pytania
Ile jest rodzajów inteligencji?
To zależy od modelu: Gardner proponuje osiem, Sternberg trzy, a model CHC, najczęściej stosowany w badaniach, jedną inteligencję ogólną z kilkunastoma szerokimi zdolnościami.
Jaki rodzaj inteligencji mierzy test IQ?
Przede wszystkim inteligencję ogólną i płynną, a w zależności od testu także skrystalizowaną, pamięć roboczą i szybkość.
Źródła
- Gardner, H. (1983). Frames of mind: The theory of multiple intelligences. Basic Books.
- Sternberg, R. J. (1985). Beyond IQ: A triarchic theory of human intelligence. Cambridge University Press.
- McGrew, K. S. (2009). CHC theory and the human cognitive abilities project. Intelligence, 37(1), 1–10.